Menu

Psychologia w pytaniach

Pracownia Treningu Umiejętności Społecznych i Wsparcia Psychicznego zaprasza do swoich gabinetów w Katowicach i Gliwicach

faq

Czym jest spektrum autyzmu (wg DSM-5)?

Według najnowszej klasyfikacji DSM-V, zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD) charakteryzują się występowaniem trudności w dwóch głównych obszarach:

  1. Utrwalone deficyty w komunikacji społecznej i interakcjach:
    • Trudności w nawiązywaniu i podtrzymywaniu relacji.
    • Problemy z wzajemnością społeczną i dzieleniem się emocjami.
    • Kłopoty z rozumieniem i używaniem komunikacji niewerbalnej (np. nietypowy kontakt wzrokowy, ograniczona mimika, trudności z gestami).
  2. Ograniczone, powtarzalne wzorce zachowań, zainteresowań lub aktywności:
    • Stereotypowe ruchy, mowa (np. echolalia) lub nietypowe używanie przedmiotów.
    • Sztywne przywiązanie do rutyn, silny opór wobec zmian.
    • Nietypowe, bardzo intensywne zainteresowania.
    • Nadwrażliwość lub niedowrażliwość na bodźce sensoryczne (np. dźwięki, dotyk, światło).

Aby postawić diagnozę, objawy te muszą występować od wczesnego okresu rozwoju, znacząco utrudniać codzienne funkcjonowanie i nie być lepiej wyjaśnione przez inne zaburzenia, np. niepełnosprawność intelektualną.

Kto formalnie stawia diagnozę spektrum autyzmu?

Psycholog-diagnosta przeprowadza badanie (ADOS-2, ADI-R) i na jego podstawie sporządza szczegółową opinię. Ostateczne rozpoznanie (diagnozę nozologiczną) spektrum autyzmu stawia wyłącznie lekarz psychiatra (dziecięcy lub dorosłych), bazując na całokształcie zebranych informacji, w tym opinii psychologicznej i własnym wywiadzie klinicznym.

Czym są narzędzia ADOS-2 i ADI-R?

Diagnoza spektrum autyzmu opiera się na precyzyjnych, uznanych na całym świecie narzędziach, które tworzą tzw. „złoty standard” diagnostyczny.

  • ADI-R (Autism Diagnostic Interview-Revised)
    Jest to pogłębiony, ustrukturyzowany wywiad kliniczny, który diagnosta przeprowadza z rodzicem lub opiekunem. Jest przeznaczony dla dzieci od 2. roku życia, a także dla osób dorosłych. Wywiad koncentruje się na analizie trzech kluczowych sfer funkcjonowania: interakcji społecznych, komunikacji i języka oraz powtarzalnych wzorców zachowań. Całe spotkanie trwa zazwyczaj od 1,5 do 2 godzin.
  • ADOS-2 (Autism Diagnostic Observation Schedule – Second Edition)
    Jest to wystandaryzowany protokół obserwacji diagnostycznej, dostosowany do wieku i poziomu rozwoju językowego osoby badanej (dziecka, nastolatka lub dorosłego). Poprzez serię zaplanowanych aktywności i zabaw, diagnosta ocenia w czasie rzeczywistym kompetencje społeczne, komunikacyjne, sposób inicjowania interakcji oraz obecność sztywnych wzorców zachowań. Obserwacja zajmuje zwykle od 40 do 60 minut.

Jak przebiega proces diagnostyczny spektrum autyzmu z wykorzystaniem „Złotego Standardu” (badań ADI-R i ADOS-2)?

Proces diagnostyczny składa się z trzech etapów, aby zapewnić pełen obraz funkcjonowania pacjenta:

  1. Wywiad z rodzicem/opiekunem (ADI-R): Pierwsze spotkanie poświęcone jest zebraniu szczegółowej historii rozwoju (wywiad ADI-R) oraz analizie dotychczasowej dokumentacji medycznej i psychologicznej (czas trwania: 1,5–2 godz.).
  2. Obserwacja diagnostyczna (ADOS-2): Drugie spotkanie to bezpośrednia praca z osobą badaną, prowadzona przez certyfikowanego specjalistę. Obserwacja jest starannie kodowana
    i analizowana zgodnie ze ścisłymi wytycznymi protokołu (czas trwania: 40–60 minut).
  3. Przekazanie wyników: Trzecie spotkanie to omówienie sporządzonego raportu. Diagnosta szczegółowo wyjaśnia wyniki obserwacji i wywiadu oraz przedstawia dalsze rekomendacje terapeutyczne (czas trwania: ok. 45 minut).

Wartościowym uzupełnieniem procesu może być dostarczenie krótkiego nagrania wideo, pokazującego swobodną zabawę dziecka w znanym mu środowisku domowym, oraz wypełnienie dodatkowego arkusza informacyjnego.